İdgam Misleyn

Birbirinin aynı iki harfin idgamı demektir. İdgamın, katma, birleştirme anlamlarına geldiğini daha önce görmüştük.

Aynı veya iki ayrı kelimede yan yana gelen, cezimli ilk harfin, harekeli ikinci harfe katılarak, şeddeli tek harf gibi okunmasına İdgam Misleyn denir. Örnekleri:

Bu şartlarla yan yana gelen harfler ( م ) veya ( ن ) olursa Gunne yapılır ve İdgam Misleyn Me‘algunne olarak adlandırılır. Aynı konunun işlendiği Cezimli Mîm’in ikinci kuralı bahsinde, Mîm ile ilgili örnekler vermiştik. Şimdi burada Nûn ile ilgili birkaç örnek verelim:

İdgam Mütecâniseyn

Mahreçleri (çıkış yerleri) aynı, fakat sıfatları farklılık gösteren iki harf, aynı veya iki ayrı kelimede, ilki cezimli, ikincisi harekeli olarak yan yana gelirse idgam edilir. Buna İdgam Mütecâniseyn denir. Bu idgamın olabilmesi için bazı harflerin öncelik şartı vardır. Şimdi bu durumu örnekleriyle gösterelim:

1. Zâl ( ذْ ) önce, Za ( ظ ) sonra ise; ( إِذْظَلَمْتُمْ - إِذْ ظَلَمُوا ).
2. Dâl ( دْ ) önce, Te ( ت ) sonra ise; ( عَبَدْتُمْ - قَدْ تَبَيَّنَ).
3. Te ( تْ ) önce, Dâl ( د ) ve Ta ( ط ) sonra ise; (أَثْقَلَتْ دَعَوَا اللهَ - وَقَالَتْ طَائِفَةٌ ).
4. Ta ( طْ ) önce, Te ( ت ) sonra ise; ( أَحَطْتُ - بَسَطْتَ).

Bu son çeşit idgamda, ( ط ) harfini, Te ( ت )’de tamamen idgam etme zorluğu olduğundan, şeddeli bir Te ( ت ) okunmaz. Önce ( ط ) harfini çıkarmak için mahrecine gidilir, tamamlanmadan Te ( ت )’ye geçilerek eksik bir idgam yapılmış olur.

İdgam Mütekaribeyn

Mahreçleri veya sıfatları birbirine yakın iki harf, aynı veya iki ayrı kelimede, ilki cezimli, ikincisi harekeli olarak yan yana gelirse idgam edilir. Buna İdgam Mütekaribeyn denir. Örnekler:

1. Lâm ( لْ ) önce, Ra ( ر ) sonra ise; ( قُلْ رَبِّ - بَلْ رَفَعَهُ اللهُ ).
2. Kaf ( قْ ) önce, Kef ( ك ) sonra ise; ( أَلَمْ نَخْلُقْكُمْ). Tek örnektir.

İdgam Mütecâniseynin 4. örneğinde geçtiği gibi, burada da aynı yöntemle eksik idgam tercih edilmiştir.

Kef ( كْ )’in önce, Kaf ( ق )’ın ise sonra bulunmasının örneği ise Kur’ânı Kerîm’de mevcut değildir.